Học sinh trao đổi, hỗ trợ nhau trong quá trình tìm kiếm thông tin và hoàn thiện sản phẩm số
Định hướng này được cụ thể hóa qua bài học “Bài 3: Tìm kiếm thông tin trong giải quyết vấn đề” thuộc Chủ đề 3: Tổ chức lưu trữ, tìm kiếm và trao đổi thông tin, môn Tin học lớp 5, bộ sách dùng chung. Từ những yêu cầu cần đạt của bài học, giáo viên tổ chức cho học sinh vận dụng kiến thức để tìm hiểu các nhạc cụ dân tộc Việt Nam, lựa chọn thông tin cần thiết và xây dựng nội dung cho bài trình chiếu giới thiệu chủ đề. Một trong những nội dung trọng tâm của bài học là giúp học sinh hiểu rằng muốn giải quyết một vấn đề, trước hết cần xác định điều mình muốn biết và tìm kiếm những thông tin có liên quan. Thông tin càng phù hợp, đầy đủ và đáng tin cậy thì việc đưa ra lựa chọn càng có cơ sở. Trong giờ học, thay vì chỉ thực hiện các thao tác tìm kiếm theo hướng dẫn, học sinh được giao nhiệm vụ cụ thể qua tìm hiểu về một số nhạc cụ dân tộc như đàn tranh, đàn bầu, sáo trúc; lựa chọn những thông tin cần thiết để giới thiệu về đặc điểm, cách chơi và vai trò của các nhạc cụ trong đời sống văn hóa Việt Nam. Từ yêu cầu đó, các em xác định nội dung cần tìm, lựa chọn từ khóa phù hợp, sử dụng máy tìm kiếm để tìm các website liên quan và đọc thông tin thu thập được. Giáo viên hướng dẫn học sinh không chỉ chú ý đến hình ảnh đẹp hay kết quả xuất hiện đầu tiên mà cần xem xét nội dung có trả lời đúng câu hỏi đặt ra hay không, nguồn thông tin có đáng tin cậy không và thông tin nào thực sự cần thiết cho nhiệm vụ. Như vậy, việc tìm kiếm không dừng lại ở thao tác nhập từ khóa mà trở thành một quá trình có mục đích qua xác định vấn đề, thu thập thông tin, lựa chọn nội dung phù hợp và sử dụng kết quả để giải quyết nhiệm vụ học tập.

Học sinh lớp 5 vận dụng kỹ năng tìm kiếm thông tin để thực hiện nhiệm vụ học tập trong giờ Tin học
Trên cơ sở những kỹ năng tìm kiếm đã được hình thành, giáo viên hướng dẫn học sinh bước đầu sử dụng công cụ AI để hỗ trợ xử lý thông tin. AI có thể giúp gợi ý các câu hỏi cần tìm hiểu, đề xuất dàn ý, giải thích những khái niệm khó hiểu hoặc sắp xếp các ý chính thành nội dung phù hợp cho bài trình chiếu. Chẳng hạn, khi thực hiện nhiệm vụ giới thiệu đàn tranh, học sinh có thể đặt câu lệnh: “Hãy gợi ý những nội dung chính cần tìm hiểu về đàn tranh Việt Nam, gồm đặc điểm, cách chơi và vai trò trong âm nhạc truyền thống. Trình bày ngắn gọn, dễ hiểu với học sinh lớp 5”. Từ câu trả lời nhận được, các em tiếp tục quay lại những website phù hợp để tìm đọc, đối chiếu và lựa chọn thông tin. Nếu AI đưa ra nội dung chưa rõ ràng hoặc có điểm khác với tài liệu tham khảo, học sinh cần kiểm tra lại thay vì sử dụng ngay. Qua hoạt động này, các em bước đầu hiểu rằng máy tìm kiếm và AI có những chức năng khác nhau. Máy tìm kiếm giúp tìm các trang thông tin liên quan, còn AI có thể hỗ trợ giải thích, tổng hợp và gợi ý cách trình bày. Kết hợp các công cụ một cách hợp lý giúp việc học tập thuận lợi hơn, nhưng không có nghĩa là mọi câu trả lời do AI tạo ra đều chính xác. Việc hướng dẫn học sinh đặt câu lệnh rõ ràng, xác định mục tiêu và kiểm tra kết quả cũng góp phần hình thành những kỹ năng nền tảng trong sử dụng AI. Các em được khuyến khích chủ động suy nghĩ, đặt câu hỏi và đưa ra lựa chọn của mình, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công cụ.

Sử dụng AI hỗ trợ tìm hiểu, hệ thống hóa thông tin về nhạc cụ dân tộc; chủ động kiểm chứng trước khi sử dụng
Một nội dung quan trọng được lồng ghép trong quá trình thực hành là giáo dục học sinh biết đánh giá thông tin trước khi sử dụng. Với các nội dung về nhạc cụ dân tộc, các em được hướng dẫn đối chiếu kết quả AI với sách giáo khoa, tài liệu học tập và những website đáng tin cậy do giáo viên định hướng. Học sinh cần biết đặt câu hỏi: Thông tin này có phù hợp với điều mình đang tìm hiểu không? Có nguồn nào khác xác nhận không? Nội dung có rõ ràng, chính xác và phù hợp với lứa tuổi không? Khi chưa chắc chắn, các em cần tiếp tục tìm kiếm hoặc trao đổi với giáo viên. Cùng với đó, giáo viên nhắc nhở học sinh không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu hay dữ liệu riêng tư khi sử dụng công cụ trực tuyến; không tùy tiện mở đường liên kết lạ và không sử dụng những nội dung chưa được kiểm chứng. Khi lựa chọn hình ảnh, văn bản để đưa vào bài trình chiếu, các em cũng cần chú ý đến nguồn gốc tư liệu và tôn trọng bản quyền. Thông qua những tình huống thực tế, giáo dục AI được gắn với việc hình thành thói quen sử dụng công nghệ an toàn, có đạo đức và có trách nhiệm. Học sinh từng bước nhận thức rằng sử dụng AI hiệu quả không chỉ là biết đặt câu hỏi để nhận được câu trả lời, mà còn là biết đánh giá, kiểm soát và chịu trách nhiệm với nội dung mình lựa chọn.

Từ tìm kiếm thông tin đến sáng tạo bài trình chiếu, vận dụng kiến thức Tin học để giải quyết vấn đề thực tiễn
Bài học cũng tạo cơ hội để học sinh phát triển năng lực hợp tác thông qua hoạt động thực hành theo nhóm. Các em cùng thống nhất nội dung cần tìm hiểu, phân công nhiệm vụ tìm kiếm, trao đổi kết quả và lựa chọn những thông tin phù hợp nhất. Trong quá trình thực hiện, có bạn tìm được nguồn thông tin tốt nhưng còn lúng túng khi tổng hợp nội dung; có bạn biết cách sử dụng công cụ AI nhưng cần sự hỗ trợ để kiểm chứng kết quả. Các em được khuyến khích chia sẻ cách làm, hướng dẫn nhau thao tác và cùng trao đổi trước khi đưa ra quyết định. Tinh thần “Bạn biết chia sẻ với bạn chưa biết, bạn biết nhiều chia sẻ với bạn biết ít” được thể hiện qua những việc làm giản dị trong giờ học. Nhờ đó, học sinh không chỉ hoàn thành nhiệm vụ mà còn rèn luyện kỹ năng giao tiếp, lắng nghe, tôn trọng ý kiến của bạn và phối hợp giải quyết vấn đề. Giáo viên đóng vai trò định hướng, đặt câu hỏi gợi mở và hỗ trợ khi cần thiết, đồng thời tạo điều kiện để học sinh tự tìm cách giải quyết khó khăn. Mỗi thành viên đều có cơ hội đóng góp vào kết quả chung, qua đó hiểu rằng hợp tác là một phần quan trọng của quá trình học tập và sử dụng công nghệ hiệu quả.

Sau khi thu thập, chọn lọc và kiểm chứng thông tin, học sinh vận dụng kiến thức Tin học để xây dựng bài trình chiếu giới thiệu về nhạc cụ dân tộc. Các em sắp xếp nội dung theo trình tự hợp lý, lựa chọn hình ảnh minh họa phù hợp và trình bày thông tin ngắn gọn, dễ hiểu. AI có thể hỗ trợ gợi ý bố cục hoặc đề xuất những ý chính, nhưng học sinh là người quyết định nội dung nào được sử dụng, thông tin nào cần kiểm tra lại và cách thể hiện sản phẩm. Qua từng bước thực hành, các em được rèn kỹ năng tổng hợp thông tin, sử dụng công cụ số, giải quyết vấn đề và sáng tạo sản phẩm phục vụ học tập. Hoạt động này giúp học sinh nhận ra mối liên hệ giữa các yêu cầu của bài học như muốn tạo được một sản phẩm tốt, các em cần biết tìm kiếm thông tin, lựa chọn đúng nội dung, phối hợp với bạn và sử dụng công nghệ một cách có kiểm soát. Kết quả không chỉ là một bài trình chiếu hoàn chỉnh mà còn là quá trình học sinh chủ động khám phá, thực hành và điều chỉnh cách làm của mình.

Khai thác AI hỗ trợ tìm kiếm, hệ thống hóa, kiểm duyệt thông tin học tập
Việc tích hợp AI trong bài học “Tìm kiếm thông tin trong giải quyết vấn đề” cho thấy giáo dục trí tuệ nhân tạo có thể được triển khai ngay trong những nội dung Tin học quen thuộc, gắn với yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông. Thông qua hoạt động thực tế, học sinh bước đầu được tiếp cận các kỹ năng như xác định nhu cầu thông tin, sử dụng AI để hỗ trợ học tập, đánh giá kết quả, nhận biết rủi ro và hợp tác tạo sản phẩm số. Cách tổ chức này phù hợp với định hướng phát triển năng lực AI cho học sinh phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đó việc sử dụng công nghệ cần gắn với tư duy phản biện, an toàn, đạo đức và trách nhiệm. Giáo dục AI ở cấp tiểu học cần được thực hiện phù hợp với độ tuổi, thông qua các nhiệm vụ cụ thể, vừa sức và có sự hướng dẫn của giáo viên. Với trường Tiểu học Khương Mai, mỗi giờ học Tin học là cơ hội để học sinh không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn hiểu cách khai thác công nghệ phục vụ học tập và cuộc sống. Từ việc tìm kiếm một thông tin, kiểm tra một câu trả lời do AI gợi ý đến việc cùng bạn hoàn thiện bài trình chiếu, các em đang từng bước hình thành phương pháp học tập chủ động và trách nhiệm trong môi trường số. Biết tìm đúng thông tin, biết kiểm chứng kết quả, biết sử dụng AI an toàn và biết hợp tác để giải quyết vấn đề, đó là những năng lực thiết thực được bồi đắp từ bài học Tin học lớp 5, góp phần chuẩn bị cho học sinh hành trang cần thiết để học tập và trưởng thành trong thời đại số.